NEV'İYAT // FELSEFE SÖZLÜĞÜ  
ŞARTLI BUYRUK .. ŞEY

ŞARTLI BUYRUK=cümle-i emriye-i şartiye:

Kant felsefesinde bir şarta bağlı olan, ulaşılacak bir amaca varmak için yapılması gerekeni araç olarak kullanılmasını emreden buyruk. Bu bir ahlâk öğüdüdür. Meselâ: Başarılı olmak istiyorsan, düzenli çalış. Zıddı: Şartsız Buyruk.


ŞARTLI YARGI=Şartlı hüküm:

Bir şart ile sonucu arasındaki bağlantıyı ifade eden yargı. Meselâ: Kar yağarsa hava tem izlenir, gibi. Zıddı: Şartsız Yargı.


ŞARTSIZ BUYRUK=Mutlak emir:

Hiçbir şarta bağlı olmayan, bir şartla sınırlanmayan, anlamı doğrudan kendisinde olan. Şartı ve seçeneği olmayan. Şartsız buyruk, fiilen kendisine uymak zorunda olduğu ilkeyi ve şeMi tesbit eder. Şartsız buyruk, evrensel bir ahlâk kanunudur.


ŞARTSIZ YARGI=Mutlak hüküm:

Bir yüklemin, özneyle bağlantısını doğrulayan (tasdik eden) veya inkâr eden yargı.


ŞEKİLCİLİK=Biçimcilik, Şekliye:.

Herhangi bir ilimde, bilginin mevzuu ve muhtevasına (içeriğine) değil, şekline önem veren, yahut ilimlerde bilhassa matematik ilimlerde, hakikatlerin bir takım itibarî münasebetler üzerine konulduğunu ve tamamen şeklî olduklarını kabul eden meslek. Bu anlayış, soyut sembollere ait ameliyeleri esas almak için zihnî veya duyulur sezgiye başvurmayı kabul etmemektedir. Ahlâk'ta Kant'ın formalist anlayışı ise; onun ahlâkî kanunu muhtevasından boşaltarak şeklen kurmak istemesidir. Meselâ, onun ahlâkî kanunlarından birisi şöyledir: "Hareketinin düsturu, senin iradenle, tabiatın küllî bir kanunu şeklinde konulacakmış gibi hareket etmektir.' Bu kanunda mevzu ve muhteva yoktur, Hareketin yöneleceği bir gaye yoktur. Bu kanun bize belli bir şey ifade etmez; yalnız şekilden ibaret bir düstur, bir prensip var. Ahlâk kanununun böyle şekilci bir tarzda sadece emretmesi Kantı’n ahlâkî formalizmini tesbit eder. Bu formalizm, ahlâklılığın a priori şartlarını analiz eder, neticeye veya fiilin objektif muhtevasına nisbetle niyete içtimaî bir yer ve değer verir. Vazifeye uygun olarak hareket etmeyi göz önünde tutmaz.


ŞEY:

Duyularla kavranabilen, maddî varlık, nesne. Bilinçsiz varlık, gerçek olarak, bilinç haricinde var olan. Düşünce konusu olan, gerçekte var olmayıp da sadece düşünülen soyut varlık.

 
Geri