NEV'İYAT // SÜNNET  
HADİS USULÜ KONUSUNDA YAZILAN KİTAPLAR

Mevzu Hadİsler Konusunda Yazılan Bellİ Başlı Kİtaplar

Mevzu yani Hz. Peygamber (a.s.) söylemediği halde ona ait gibi söylenen sözleri ortaya çıkaran pek çok kitap yazılmıştır. Onların bir kısmı şunlardır:
1-Tezkiratu’l-Mevzuat (El-Makdisi)
2-Kitabu’l Mevzuat mine’l-Ahadisi’l-Merfuat (İbnu’l-Cevzi)
3-El-Muğni ani’l hıfz ve’l Kitab bi Kavlihim lem Yasıhha Şey’un Fi Haze’l Bab (Mavsıli)
4-Risale fi’l Ahadisi’l Mevzua (Es-Sağani)
5-Ed-Durru’l Multakat Fi Tebyini’l Galat ve Nefyi’l Lağat (Es-Sağani)
6-Risale Fİ Ahadisi’l Mevzua (İbnu Teymiye)
7-Risale Fi’l- Ahadisi’lleti Yerviha’l Kussas (İbnu Teymiye)
8-Hatimetu Sıfri’s-Saade (Firuzabadi)
9-El-Leali’l Mesnua Fi’l Ahadisi’l Mevzua (Es-Suyuti)
10-Zeylu’l -Leali’l Mesnua (Es-Suyuti)
11-Et-Ta’akkubat Ale’l Mevzuat (Es-Suyuti)
12-Tenzihu’ş Şeriati’l Merfua Ani’l Ahbar’ş Şeniati’L Mevzua (İbnu Arak)
13-Tezkiratu’l Mevzuat Fi’l Ahadisi’l Merfuat (Fetteni)
14-El-Mevzuat (Ali El-Kari)
15-El-Fevaidü’L Mecmua Fi’l Ahadisi’l Mevzua (Eş-Şevkani)
16-El-Asaru’l Merfua Fi’l Ahbari’l Mevzua (El-Leknevi)
17-El-Lu’lu’ul Marsü Fİ Ma Kıle Asle Lehü Ev Bi Aslihi Mevzu (El-Kavukci)
18-el-Mevdüât fi'l-Ehâdisi'l-Merfû'at   (Ebû Abdullah el-Huseyn b. ibrahim el-Hemedânî el-Cûzekî)
19-el-Bâ'is ale'l-Halâs min-Havâdisi'l-Kussâs (Zeynuddin Abdurrahîm el-Irâkî)
20-el-Keşfu'l-İlahî an-Şedîdi'd-Da'f ve'l-Mevdü'i'l-Vâhî  (Muhammed b. Muhammed el-Huseynî es-Senderûsî)
21-Tahziru'l-Müslimîn mine'l-Ehâdîsi'l-Mevdû'a ala-Seyyidi'l-Mürselîn (Abdullah Muhammed el-Beşîr Zâfır el-Mâlikî)

Rİcal Tarİhçelerİ ve Bİyografİ Kİtapları
Râviler hakkında yazılan kitapların kimi müverrih ve muhaddisler kitaplarını yaş sırasına, kimisi belde­lere, kimisi ise alfabe sırasına göre kaleme almıştır. Kimileri ise hadis ricalini, tabakalara ve nesil/devir sırasına göre düzenlemişlerdir.
1-Tarihu'r-Ruvât (İmam Yahya b. Ma'în)
2-Et-Tarih (Halîfe b. Hayyât eş-Şeybânî el-Usfurî)
3-Et-Tarih (Ahmed b. Muhammed b. Hanbel)
4-Et-Tarihu'l-Kebir (Muhammed b. İsmail el-Buhârî)
5-Et-Tarihu'l-Kebîr (Ahmed b. Sa'îd b. Hazm es-Sadefî)
6-El-Hidâyetu ve'l-İrşâd fî-Ma'rifeti ehli's-Sikâti ve's-Sedad (Ebû Nasr Ahmed b. Muhammed b. el-Huseyn el-Kelâbâzî)
7-Tarihu Nisâbûr (Muhammed b. Abdullah el-Hâkim en-Nîsâbûrî)
8-Tarihu Bağdâd (Ebû Bekr Ahmed b. Ali b. Sabit b. Ahmed el-Bağdâdî)
9-Es-Sâbiku Ve'l-Lâhik Fi-Tebâ'udi Mâ Beyne Vefâti'r-Raviyeyn An Şeyhin Vâhid (Hatîb el-Bağdâdi)
10-el-Cemu Beyne Ricali's-Sahîhayn (Ebû Fadl Muhammed b. Tâhir el-Makdisî)
11-Tarihu Dımeşk (İbn Asâkir)
12-El-Kemâl Fi-Esmâi'r-Rical (Ebû Muhammed Abdulganî b. Abdulvâhid b. Ali b. Surûr el-Makdisî)
13-Cami'u'l-Usûl Li-Ehâdîsi'r-Resul (İbnu'l-Esîr)
14-el-Mu'cem (Ebû Muzaffer Abdulkerîm b. Mansûr es-Sem'ânî)
15-Et-Tedvin Fî-Zikri Ahbari Kazvin (Kasım Abdulkerîm b. Muhammed  er-Râfi'î  el-Kazvînî')
16-Et-Takyîd Li-Marifeti Ruvati's-Sünen vel-Mesânid (İbn Nutka)
17-Tehzihul-Kemâl Fi-Esmâi'r-Rical (Cemaluddin Ebi'l-Haccâc Yûsuf b. Abdurrahmân el-Mizzi)
18-Tezhîbu Tehzîbîl-Kemâl (ez-Zehebî')
19-Tarihu'l-İslâm ve Tabakatu'l-Meşâhîr ve'l-A'lâm (ez-Zehebî)
20-Et-Tezkire bi-Ricâli'l-Asere (Muhammed b. Ali b. Hamza el-Huseynî)
21-Tehzîbu't-Tehzîb (el-Askalânî)
22-İs'âfu'l-Mubettâ Bi-Ricali'l-Muvattâ (es-Suyûtî)

Tabakât Kİtapları

Tabakât kitapları; müelliflerin, ricali tabakalar halinde ele almış oldukları türden kitaplardır. Her müellif, rical biyografilerini kendi asrına varıncaya kadar tabaka tabaka sıralamıştır.
1-et-Tabakâtu'l-Kübrâ (Muhammed b. Sa'd b. Manî' cl-Hâfız)
2-Tabakâtu'r-Ruvât (Ebû Amr Halîfe b. Hayyât eş-Şeybânî el-Usfıri)
3-Tabakâtu't-Tâbi'in (Müslim b. el-Haccâc el-Kuşeyrî)
4.Kitabû't-Tâbi'în (Muhammed b. Hibbân Ebî Hatim el-Bustî)
5-Tabakâtu'l-Muhaddisin ve'r-Ruvât (Ebû Nu'aym Ahmed b. Abdullah b. Ahmed el-İsbehânî)
6-Tabakatu'l-Huffâz  (Şemsuddin ez-Zehebî)
7-Tabakâtu'l-Huffâz, (es-Suyûtî)

İsİm, Künye, Lakap Ve Nesep Bİlgisine Aİt Kİtaplar

Alimler, râvîlerin isim, künye ve lakaplarının benzeşmesi sebebiyle vuku bulması muhtemel hataları önlemek ve bu konuda herhangi bir karışıklığa mahal vermemek amacıyla râvîlerle alakalı söz konusu şeyleri kayıt altına alan türden kitaplar yazma gereği duymuşlardır. Nitekim künye, lakap ve nesepler hakkında sayılamayacak kadar çok eser vermişlerdir.
1-el-Esâmî ve'l-Künad  (Ali b. Abdullah b. Ca'fer el-Medînî)
2-el-Esmâu ve’l-Kunâ  (İmam Ahmed b. Hanbel)
3-el-Kunâ  Buhari, Nesâî, Abdurrahmân b. Ebi Hatim…gibi birçok muhaddisin bu konuda eseri vardır.
4-Kitabul-Künâ ve'l-Esmâ (Müslim b. el-Haccâc en-Nîsâbûrî)
5-el-Küna ve'l-Esmâ, (Ebû Bişr Muhammed b. Ahmed b. Hammâd b. Sa'd el-Ensârî ed-Dûlâbî)
6-el-Esmâ ve'l-Kunâ (Ebû Ahmed Muhammed b. Muhammed b. Ahmed en-Nîsâbûrî)
7-Fethu’l-Bab Fi'l-Künâ ve'l-Elkâb (Ebû Abdullah Muhammed b.İshâk b. Mende el-İsbehânî)
8-el-Mu'telif ve'l-Muhtelif Fî-Esmâi Nakaleti'l-Hadîs ve el-Müştebeh Fi'n-Nesebe (Ebî Muhammed Abdulganî b. Sa'îd el-Esedî el-Mısrî)
9-Tekmiletu'l-Mu'telif ve'l-Muhtelif/ el-Esmâu ve'l-Elkâb /el-Esmâu'l-Mubheme Fi-Enbâi'l-Muhkeme/ Telhisu'l-Müteşâbib Fi'r-Resm Fi-Esmâir-Ruvat (Hatîb el-Bağdâdî)
10-el-İkmâl Fî-Refi'l-İrtiyâb Ani'l-Mu'telif ve'l-Muhtelif Mine'l-Esmâi ve'l-Künâ ve'l-Ensâb  (Ebû Nasr Ali b. Hibetullah b. Ca'fer İbn Mâkûlâ el-Bağdâdî)
11-Keşfu'n-Nikâb Ani'l-Esmâi ve'l-Elkâb (Ebu’l Ferec Abdurrahmân b. Ali İbnu'l-Cevzî)
12-el-Mustedrek ale'l-İkmâl li-İbn Mâkûlâ (Hafız Muhammed b. Abdulganî el-Bağdâdî İbn Nutka)
13-el-Muştebeh fi-Esmâi'r-Ricâl  (Muhammed b. Ahmed b. Osman ez-Zehebî)
14-Tuhfetu Zevîl-Ereb Fî-Müşkili'l-Esmâ ve'n-Neseb (İbn Hatîb ed-Dehşe Mahmûd b. Ahmed el-Hemezânı)
15-Nuzhetu'l-Elbâb Fi'l-Elkâb (Ebi'l-Fadl Şihâbuddin İbn Hacer el-Kinânî el-Askalâni)
16-Mâ-İttefake Min-Esmâi'l-Muhaddisîn Ve-Ensâbihim Gayre-Enne Fî-Ba'dihî Ziyâdetu Harfin Vahid, (Ebû Bekr Ahmed b. Ali b. Sabit, Hatîb el-Bağdâdî)
17-el-Ensâbu’l-Muttefeka Fi'l-Hatt el-Mütemâsile Fîn-Nükâti ve'z-Zabt (Muhammed b. Tâhir el-Makdisî)
18-İktibâsu'l-Envâr ve İltimâsu'l-Ezhâr Fî-Ensâbi's-Sahabe ve-Ruvâti'l-Asâr (Ebû Muhammed Abdullah b. Ali el-Lahmî el-Endelusî)
19-el-Ensâb (Tâcu'l-İslâm Sa'îd Abdulkerîm b. Muhammed b. Ebi'l-Muzaffer et-Temîmî es-Sem'ânî)
20-el-Lübâb (Ali b. Muhammed eş-Şeybânî el-Cezerî)
21-Nisbetu'l-Muhaddisin İle'l-Âbâ ve'l-Buldan (Muhammed b. Mahmûd Muhibbuddin İbn Neccâr)
22-el-İktisâb Fi-Telhîsi Kütübü'l-Ensâb (Kutbuddin Muhammed b.  Muhammed el-Haydarî eş-Şâfi)

Cerh Ve Ta'dîl Konulu Kİtaplar

Bu çeşit eserlerin ortaya çıkışının temelinde râvîlerin haberlerinin kabul edilmesi veya edilmemesi hususunda münekkitlerin yapmış oldukları çalışmalar ve onların bu konudaki çabaları yatmaktadır. Bu ilim dalında eser veren âlimler farklı farklı metotlar kullanmışlardır. Kimisi eserinde sadece yalancılara ve zayıflara yer verirken, diğer bazı kimseler ise bunlara ilavelerde bulunmuş ve bazı mevzu hadisleri de zikretmiştir. Ayrıca bazıları, sadece sikalar hakkında eser vermişken diğer bazıları hem sika ve hem de zayıfları birlikte ele almışlardır.
1-el-Cerh ve't-Ta'dil  (İmam Ahmed b. Muhammed b. Hanbel)
2-Ed-Du'afâ (Muhammed b. Abdullah b. Abdurrahîm el-Berkî ez-Zührî)
3-el-Cerh ve't-Ta'dü ve Ed-Du'afâ (Ebû İshâk İbrahim b. Ya'kûb es-Sa'dî el-Cûzecânî)
4-Ed-Du'afâ (Muhammed b. İsmail el-Buhârî)
5-et-Tarih fi's-Sikât ve'd-Du'afâ (Ahmed b. Ebî Hayseme en-Nesâî el-Bağdâdî)
6-Taribu'd-Du'afâ ve'l-Metrûkîn  (Ebû Abdurrahmân Ahmed b. Ali en-Nesâî)
7-el-Cerh ve't-Ta'dil (Abdurrahmân b. Ebî Hatim b. İdrîs el-Hanzelî er-Râzî)
8-es-Sikât (Ebu Hatim b. Hibban el-Busti)
9-el-Kamil fi Ma’rifeti Du’afail Muhaddisin ve ileli’l Hadis (Ebu Ahmed Abdullah b. Muhammed İbn Adiyy el-Cürcani)
10-Tarihu Esmâi’s-Sikât Mimmen Nukile Anhumu’l İlm (
11-Medhal (el-Hâkim Ebû Abdullah Muhammed b. Abdullah en-Nîsâbûrî)
12-Ed-Du'afâ ve'l-Metrûkin   (Ebu'l-Ferec Abdurrahmân b. Ali İbnu'l-Cevzî)
13-Mizanu’l-îtidâl (Şemsuddin Muhammed b. Ahmed ez-Zehebî)
14-el-İğtibât bi-Ma'rifeti Men Rumiye bi’l-İhtilât ( Burhanuddin İbrahim b. Muhammed el-Halebî)

**************************************************************************************************
Kaynak:

1-İ'laü's-Sünne, Zafer Ahmed et-Tehanevi,  Yeni Usulü Hadis, İbrahim Canan
2-el-Menaru'l Münif, İbni Kayyım Cevziyye, Cantaş Yay.
3-Mevzu Hadisler, M.Yaşar Kandemir,D.İ.B.
4-Akıl Vahiy Açısından Sünnet, Dr. Mehmet Erdoğan, İFAV
5-el-Muvafakat, Şatıbi, İz Yay.
6-Kur'an Sünnet Bütünlüğü, Necati Kara, İhtar Yay.
7-Mevzu Hadisler, Abdulfettah Ebu Gudde, İnsan Yay.
8-Sünneti Anlamada Yöntem, Yusuf el-Kardavi, Rey Yay.

Rıza GÖRÜŞ

 
Geri