NEV'İYAT // SÜNNET  
HADİS YAZIMINI YASAKLAYAN VE İZİN VEREN RİVAYETLER

Son zamanlarda, önceleri olmayan bir bidat ortaya çıkmış ve oryantalistlerin yıllardır sürdürdükleri “sünnetin etrafındaki şüpheler” eksenli konular Müslümanlar arasında yankı bulmaya başlamıştır. Hz. Peygamberin (a.s.) sünnetini devre dışı bırakmak için yapılan bu çalışmalar “Kur’an bize yeter” sloganıyla delillendirilmeye çalışılmaktadır. Haricilerin “La hukme illa lillah” sloganıyla hareket etmelerine benzeyen bu tavra, Hz. Ali’nin (r.a.), Haricilere verdiği cevap günümüzde de yeterli olsa gerek: “Doğru sözle, yanlış bir şeyi kasdediyorlar.”

“Sahabe Hz. Peygamber’in (a.s.), sünnette Kur’anın önünde bir kalkandır.” Sünneti devre dışı bırakmak isteyenlerin asıl niyetlerinin Kur’anı istedikleri gibi özgürce (!) yorumlayıp dine yeni açılımlar kazandırmaktır. Bunu arkasından gelecek olan da aşikârdır ki “Dinin Tahrif Olmasıdır.” Şah Veliyullah Dehlevi, “Huccetullah’il-Baliğa”da dinin tahrif olma sebeplerinden birisi olarak ta, “Peygamberlerin söz ve hareketlerinin devre dışı bırakılmasını gösterir.”

Resûlullah şöyle buyurmuştur:

1-“Kur'an'ın dışında benden işittiğiniz hiç bir şeyi yazmayın, her kim böyle bir şey yazdıysa onu imha etsin.” (Sahihu Müslim bi-Şerhi'n-Nevevi,18/129; Câmi'u Beyani'l-İlm ve Fadlihi  I/63.)

2-Yine Ebû Sa'îd el-Hudrî: “Hz. Peygamber(a.s.)'in kitabet konusunda bizlere izin vermesi için gayret ettik, ancak kabul etmedi.” (el-Muhaddisu'l-Fâsıl, 4/5. "el-İlmâ',28. Benzeri: Takyidul-İlm, 32-33.) 

3-Ebû Hureyre’nin (r.a.) şöyle dediği rivayet olunmuştur: “Bir gün biz hadis yazıyorken Resûlullah, (a.s.) yanımıza geldi ve: 'Bu yazdıklarınız nedir?' diye sordu. Biz de: 'Sizden işitmiş olduğumuz hadislerdir. dedik. Bunun üzerine Hz. Peygamber: 'Allah'ın kitabı haricinde kitap mı (istiyorsunuz) ? Bilir misiniz? Sizden önceki milletler, ancak Allah Teâlâ'mn kitabına rağmen yazmış oldukları kitaplardan dolayı sapmışlardır' dedi. (Takyidu'l-İlm, 34)

Bunun için selef ulemasından bazıları hadislerin yazılmasını hoş karşılanmamışlar bu ilmin ezberlenerek hafızalarda kayıtlı tutulmasını istemiştir.

Peki, Hz. Peygamber’in (a.s.) bu hadisleri genel bir hadis midir yoksa zamanla kayıtlı mıdır? Birkaç hadise bakarak bu konuda hüküm verilebilir mi? Aşağıda vereceğimiz bunun aksi hadisler ve sahabenin tavrı ne anlama geliyor? Hz. Ömer’in, hadis rivayet eden Ebu Hureyre’yi niçin men etmişti?

Şimdi de Rasulullah’dan(a.s.) rivayet edilen ve hadis rivayetinin caiz olduğunu gösteren hadislere va sahabenin genel tavrını görelim.

1-Abdullah b. Amr: "Rasulullah’dan (a.s) duyduğum her şeyi ezberlemek maksadıyla yazıyordum. Kureyşliler beni bundan nehyetti ve “Rasulullah (a.s.) kızgınlık ve sükunet hallerinde konuşan bir insan iken sen ondan duyduğun her şeyi nasıl yazarsın?” dediler. Dunun üzerine yazmaktan vazgeçtim Daha sonra bu durumu Resulullah'a söylediğimde “Yaz. Canım kudret elinde olan Allah'a yemin ederim ki, (ağzını işaret ederek) buradan haktan başka bir şey çıkmaz.” (Ebu Davud, İlim, 3) buyurdu.”

2-Buhari’de, Ebu Hureyre'den (ra) şöyle bir rivayette bulunmuştur. “Resûlullah’ın ashabı içerisinde Abdullah b. Amr b. As hariç benden daha fazla hadis bilen hiç kimse yoktu. Çünkü O duyduğu hadisleri yazardı ben ise yazmazdım.” (Buhari, İlim, 9)

3-Ensar'dan birisi Rasulullah'a (a.s.) gelerek: “Ya Resulullah! Ben senden bir söz işitirim, hoşuma gider. Lakin belleyemem.” Rasulullah (a.s) eliyle işaret ederek: “Sağ elinden yardım al(yaz)” buyurdu. (Takyidul-İlm, 65-66)

4-Enes b. Malik, Rasulullah'ın (a.s.): "İlmi yazı ile kayıtlayınız" buyurduğunu nakleder. (Tecridi Sarih, 1/44) Hadis ilmi Kur’andan sonra en şerefli ilimdir.

5-Tirmizi de, Ebu Hureyre'nin (r.a) şöyle dediğini rivayet eder: “Ensardan bir kişi Hz. Peygamber'in meclisinde oturup onun sözlerini dinlerdi. Bu sözler çok hoşuna gider ancak ezberleyemezdi. Bunun üzerine bu durumu Hz. Peygambere şikâyet edince Resulullah eliyle yazıya işaret ederek ona yazmasını salık verdi.

6-Buhari ve Müslim Sahihlerinde; “Yemenli Ebu Şah'ın Hz. Peygamberden Mekkenin fethi sırasında irad ettiği hutbenin kendisine yazılmasını istemiş, onun da “Ebu Şah'a (hutbeyi) yazıverin” dediğini rivayet etmişlerdir. (Buhari, İlim, 39, Lukata, 7; Ebu Davud, Menasik, 89, Diyat, 4; Tirmizi, İlim,12; Müsned, 2/238)

7-Yine Buhari Sahih'inde şu rivayete yer verir: “Hz. Ali'ye Kur'andan başka kendilerine Hz. Peygamber'den kalan bir şeyin olup olmadığı soruldu. O; “Hayır, canlıyı yaratan, tohumu yaran Allah'a yemin olsun ki, (Bizim yanımızda) Kur'an'dan başka sadece kendi kitabını anlayışı hususunda Allah'ın bir kuluna verdiği anlayış ve bir de şu sayfadakiler var” dedi. (Ravi) Hz. Ali'ye “o sayfada neler var” deyince O, “diyet, esirlerin salıverilmesi ve bir kâfire karşılık Müslümanın öldürülmemesi (ile ilgili hükümler) vardır, diye karşılık vermiştir. Hz. Ali’nin sahifelerinde, Rasulullah’ın bu konulardaki hükmü vardı.

8-Sahabeden Sa’d bin Ubade’nin Rasulullah’dan (a.s.) duyduğu hadisleri yazdığı “sahife”si de Tirmizi’nin Sünen’inde mevcuttur.

9-Ramehurmuzi “yazma yasağının hicretten önce olduğunu, Kur’anla meşgul olmayı engelleyeceği endişesinden kaynaklandığını” söyler. (Ramehurmuzi, Muhaddis, 386)

10-Hattabi’ye göre: “Hadislerin yazılmasının yasaklanması, yazma müsaadesinden öncedir. Zaten hadislerin yazılmasına yasak getirilmemiştir. Kur’an’la sünnetin karışmasını önlemek için ikisinin aynı sayfaya yazılması yasaklanmıştır. (Hattabi, Mealim 4/170)

Sonuç olarak;

1-Hadislerin yazılmasına izin veren hadisler ve rivayetler, yasak getiren hadis ve rivayetlerden daha fazladır ve onları nesh etmiştir.

2-Yasaklama İslâm'ın ilk dönemlerine tesadüf eder ki bu zamanda ashabın Kur'an'ı bırakıp hadislerle uğraşmaları veya Kur'an dışındaki bazı şeyleri ona karıştırmaları endişesi söz konusuydu. Daha sonraları bundan emin olununca yasaklama kaldırılmıştır. 3-Nesh görüşünü destekleyen hususlardan birisi de izne dair bazı hadislerin sonraki tarihlere rastlamasıdır. Nitekim yazmaya dair hadisin ravisi olan Ebu Hureyre hicretin 7. yılında müslüman olmuş, Ebu Şah olayı ise Mekke'nin fethedildiği tarih olan hicri 8. senesinde meydana gelmiştir.

4-Rivayetlerden anlaşıldığına göre, Hz. Peygamber'in(a.s.) tavrı sünnetin yazılmasından çok ezberlenmesinden yanaydı ve sahabeyi buna teşvik etmiştir.

Son olarak Efendimizin şu hadisini nakledelim: “Benim sözümü işitip belledikten sonra başkasına ulaştıranın Allah yüzünü ağartsın” (Ebu Davud, İlim 10; Tirmizi, İlim 7; İbni Mace, Mukaddime 18, Menasik, 76)


*************************************************************************************************
Kaynak:

1-İ'laü's-Sünne, Zafer Ahmed et-Tehanevi,  Yeni Usulü Hadis, İbrahim Canan

2-el-Menaru'l Münif, İbni Kayyım Cevziyye, Cantaş Yay.

3-Mevzu Hadisler, M.Yaşar Kandemir,D.İ.B.

4-Akıl Vahiy Açısından Sünnet, Dr. Mehmet Erdoğan, İFAV

5-el-Muvafakat, Şatıbi, İz Yay.

6-Kur'an Sünnet Bütünlüğü, Necati Kara, İhtar Yay.

7-Mevzu Hadisler, Abdulfettah Ebu Gudde, İnsan Yay.

8-Sünneti Anlamada Yöntem, Yusuf el-Kardavi, Rey Yay.

Rıza GÖRÜŞ

 
Geri